Als het lichaam sterker is dan het leven……. Een persoonlijke beschouwing

//Als het lichaam sterker is dan het leven……. Een persoonlijke beschouwing

Als het lichaam sterker is dan het leven……. Een persoonlijke beschouwing

Middels een drietal interviews besteedde de Staatscourant onlangs aandacht aan “Dilemma’s rond het vrijwillige levenseinde”.1) De euthanasiewet van 2001 biedt de arts de waarborg niet te worden ververvolgd indien hij bij zijn medewerking aan een vrijwillig levenseinde aan de gestelde voorwaarden van zorgvuldigheid heeft voldaan, maar geeft de patiënt geen recht op euthanasie. Nochtans wordt er in onze maatschappij kennelijk een behoefte gevoeld aan een verdere discussie over verruiming van de mogelijkheid van vrijwillige levensbeëindiging.

Euthanasie  niet moedig?

In een interview in de Staatscourant van 28 april 2008 – gepubliceerd onder de kop “Euthanasie getuigt van gebrek aan moed” – geeft bisschop Eijk een uiteenzetting van  de leer van de kerk over het zelfgekozen levenseinde.( Voor een uitvoerig uittreksel van dit interview zie de website http://www.relisofie.nl/)  De geciteerde kop boven het interview is kennelijk ontleend aan het antwoord dat Eijk geeft op de vraag over de recente euthanasiegevallen van de Franse kankerpatiente Sébire en de Belgische schrijver Hugo Claus. “Wat waren uw gedachten daarbij?”  zo vraagt de interviewster. Eijk ziet de zelfgekozen dood als een getuigenis van gebrek aan moed, van toegeven aan levensangst.” Het is juist moedig om de eigen kwetsbaarheid onder ogen te zien en ook de aantasting van de gezondheid te durven ondergaan.”

De leer die Eijk in het interview geeft is algemeen. In de praktijk moet de leer naar het concrete geval verbijzonderd worden. Het is uiteindelijk de patiënt die beslist en niet de moraaltheoloog.

De leer van de kerk

Al in het begin van het interview betoogt Eijk dat aan de mens niet de volledige beschikkingsmacht over zijn eigen leven toekomt. Vanuit katholieke bijbelse visie is de mens zowel in zijn geestelijke als in zijn lichamelijke dimensie een manifestatie van God op deze wereld. En desgevraagd bevestigt Eijk dat hij actieve levensbeëindiging onder alle omstandigheden uitsluit. Dit betekent niet dat de kerk het lijden verheerlijkt. Lijden mag, moet worden verzacht omwille van de liefde. Pijnbestrijding mag echter niet overgaan in actieve levensbeëindiging. De grens is gelegen in de palliatieve sedatie, het zodanig onderdrukken van het bewustzijn dat de pijn niet meer wordt gevoeld. Zelfs als dat als bijwerking het levenseinde dichterbij brengt. De Belgische kardinaal Danneels heeft in dezelfde zin gereageerd op het zelf gekozen levenseinde van Hugo Claus.

Het leven is meer dan mijn lichamelijk bestaan

Mij bekruipt het gevoel dat er iets aan de leer van de kerk ontbreekt. Ik zie soms zulke schrijnende vormen van lijden om me heen – mensonwaardige ontluistering van het leven, pijn en eenzaamheid –  dat ik niet aanvaarden kan dat een god vraagt dat te verduren, laat staan dat hij het een mens zou opleggen. Wat ontbreekt er dan aan de leer van de kerk?

Zoals ook wel elders gebeurt, wordt ook hier in de leer leven beschouwd in  haar lichamelijke, biologische verschijningsvorm. Maar in zijn lichamelijke en geestelijke dimensie heeft de mens juist de opdracht tot ‘leven’. In die opdracht is de mens medeschepper ook van zijn eigen leven. Hij moet zijn lichamelijke en geestelijke potenties aanwenden om zich zelf en de wereld en de samenleving waarin hij is geplaatst, verder te ontwikkelen. Dat is het wezen van zijn bestaan. In beginsel gaat elk gesproken en geschreven woord daar over. Dat is wat ik bedoel met ‘leven’. En het is dat aspect dat in de leer zoals Eijk die uiteenzet ontbreekt. Hooguit een klein tipje daarvan wordt door Eijk belicht waar hij zegt dat het soms beter is om van (verdere) behandeling af te zien als daarvoor geen geproportioneerde middelen meer voorhanden zijn, zoals wanneer een chemokuur niet veel meer geeft dan onaangename bijwerkingen. De patiënt is niet verplicht zijn leven tot het uiterste in stand te houden. “Het lichamelijke leven heeft wel een essentiële waarde, maar geen absolute waarde”..

De mens is bestemd tot leven. Het accent ligt niet op het lichamelijke leven, maar op het vervullen van de opdracht tot ‘leven’. Daarom zie ik leven als een te onderscheiden categorie, naast lichaam en geest. Daarover hebben we het als we spreken over ‘leven als opdracht’,  ‘het leven stelt zijn eisen’, ‘kwaliteit van leven’. Over kwaliteit van leven hebben we het ook als we spreken over de mogelijkheid van actieve levenbeëindiging van hen die ‘klaar zijn met het leven’, of van de ernstig gehandicapte pasgeborene.

Ik sprak nog niet over de demente mens. Over het steeds verder uitgeblust raken van het bewustzijn. Wanneer je niet meer in staat bent je wil omtrent een mogelijke levensbeëindiging kenbaar te maken. Een ‘voor het geval dat’ opgemaakte euthanasieverklaring zou niet werken omdat dan uiteindelijk anderen over je leven beschikken. Dit laatste doet zich ook voor in de gevallen waarin van actieve levensbeëindiging van ernstig gehandicapte pasgeborenen. De discussie hierover moet worden heropend. De ruimte is te beperkt om hierop verder in te gaan.

De leer zoals die nu door de kerk wordt gegeven is uit de tijd toen we nog niet zo oud werden als tegenwoordig en (dus) nog niet met de huidige problematiek werden geconfronteerd – mede door de vooruitgang in de medische wetenschap – en toen we zelf in kennis en mondigheid nog niet zo ver gevorderd waren.

Er is moed voor nodig

Ik zou het in ieder geval wel moedig van mij zelf vinden wanneer ik tijdig de beslissing zou nemen dat het genoeg is geweest als ik in een situatie kom te verkeren dat niets het leven mij nog bieden kan, noch ik het leven. Ik hoop dan zonder angst over de drempel van een onbekende dood te gaan, vertrouwend dat mijn God mij ook verwelkomt als ik onverwachts bij hem aanbel en mij geen dingen vraagt die ik met de beste wil niet volvoeren kan.

Timo Harmsen, 31 mei 2008

1)zie Staatscourant van 21 en 28 april en van 5 mei 2008. De artikelen zijn te vinden op www.staatscourant.nl

By | 2017-05-08T14:52:02+00:00 mei 31st, 2008|nieuwsblad|0 Comments

Leave A Comment