Schillebeeckx

//Schillebeeckx

Schillebeeckx

Op 23 december 2009 overleed Edward Schillebeeckx,. Ik meen dat zijn naam ook in ons parochieblad – als dat nog zo genoemd mag worden – niet mag ontbreken. Waarschijnlijk spreek ik  hiermee vooral namens de oudste generatie in onze gemeenschap, die nog een levende herinnering hebben aan de jaren voor, tijdens en na het Tweede Vaticaanse Concilie (1962-1965). Jaren waarin Schillebeeckx een belangrijke rol speelde. Het waren de jaren van hoop en verwachting van vernieuwingen in de Kerk. We namen gretig de beelden en de berichten in ons op die de televisie en de andere media ons boden, waarin we veelvuldig de gestalte van Schillebeeckx voorbij zagen komen en zijn pregnante stemgeluid hoorden.  Wij waren en zijn geen theologen en zijn vele boeken, waarvan men zegt dat ze zelfs voor vakmensen moeilijk zijn, hebben we niet gelezen. Maar dat wil niet zeggen dat wat we via de televisie en de radio uit zijn mond vernamen, niet helder bij ons overkwam.  Nu ik in de verschillende media de vele artikelen lees over Schillebeeckx komen ook weer de televisiebeelden van het Pastoraal Concilie ( 1968-1970) me helder voor de geest. Hoe hij daar stond als adviseur van de Nederlandse bisschoppen, naast de toenmalige aartsbisschop Alfrink, die bij de opening van dat concilie zei:” De bisschoppen van Nederland willen het hele Volk Gods op alle niveaus een kans geven om hun mening tot uitdrukking te brengen en advies te geven. Het idee is dat er uit deze gemeenschappelijke discussie een gedragslijn naar voren zal komen, volgens welke de Kerk nu dient te handelen.” Daarmee bedoelde hij, naar wij meenden, uitdrukking te geven aan de wens om meer democratie in onze Kerk. Niet een democratie van de helft plus een, maar wel een democratie waarin geluisterd wordt naar en verantwoording gegeven  aan de gewone gelovigen.

 

In 1959 – dus precies 50 jaar geleden – kondigde paus Johannes XXIII  een concilie aan dat de Kerk moest vernieuwen, bij de tijd brengen, weer verstaanbaar maken voor de moderne, inmiddels mondig geworden mens, Vóór en tijdens het tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) was Schillebeeckx adviseur van de Nederlandse bisschoppen. In 1960 schreef hij voor  de bisschoppen een herderlijke brief om mensen te informeren over het concilie. Deze brief werd internationaal bekend door de wijze waarop Schillebeeckx de relatie tussen gelovigen en kerkelijke hiërarchie beschrijft: bisschoppen en paus hebben in zijn ogen als taak het leven van gelovigen tot uitdrukking te brengen, en niet andersom. Deze visie van Schillebeeckx zagen wij terug in de door de bisschoppen op het concilie aanvaarde constitutie over de Kerk waarin de Kerk wordt beschreven als het Volk Gods waarin de gewone gelovigen en de hiërarchie samen Kerk zijn, maar waarin de hiërachie een dienende functie heeft. Het tweede Vaticaanse Concilie riep op tot een actievere rol van de leek in de Kerk. Het hierboven al door mij genoemde Pastoraal Concilie in Noordwijkerhout. gaf daar gevolg aan. Dit concilie gaf de bisschoppen ook aanbevelingen mee voor de opheffing van het verplichte celibaat en zelfs de wijding van de vrouw in het kerkelijke ambt – toentertijd nog niet eens zo’n heet onderwerp – kwam er ter sprake.

 

In het Vaticaan stuitte deze progressieve gang van zaken. op krachtig verzet. In 1963, dus tijdens het Tweede Vaticaanse Concilie, was Paulus VI als paus aangetreden. Zijn voorzichtige en door sommigen als angstig aangeduide karakter, vormde geen tegenwicht tegen de groep prelaten die op het concilie een minderheid vertegenwoordigde maar in de Vaticaanse burelen aan de macht was gebleven. en in staat bleek de resultaten van het concilie te verduisteren. Het Vaticaan stelde  ‘orde op zaken’ door het benoemen van conservatieve bisschoppen: Simonis in Rotterdam, Gijsen in Roermond, Ter Schure in Den Bosch, Bomers in Haarlem. Een beleid dat door opvolgende pausen, Johannes Paulus II in 1978 en Benedictus XVI in 2005 tot in onze dagen werd voorgezet met de benoeming van Eijk in Utrecht.

 

Schillebeeckx, mag als de grondlegger van deze vernieuwingsgedachten, als het boegbeeld van de vernieuwing worden gezien, In het Vaticaan was Schillebeeckx niet gezien. Hij moest zich in Rome verantwoorden voor de congregatie voor de geloofsleer in een drietal processen. “De congregatie voor de geloofsleer ondervroeg hem streng, maar een oordeel is er nooit gekomen. Misschien is er geen katholiek theoloog die zijn argumenten kan weerleggen. De kracht van zijn redenering is de combinatie van historische en theologische argumenten en van de consequente toepassing van een redenering, of dat nu gaat over de opstanding van Jezus, het priesterambt of het celibaat.”

 

In de media is naar aanleiding van diens overlijden uitvoerige aandacht aan de theoloog Schillebeeckx besteed. Hij wordt de grootste theoloog van de twintigste eeuw genoemd. Maar ook wordt opgemerkt dat hij het kopstuk was van de bijna verdwenen generatie katholieken – mijn generatie dus – die in vernieuwing geloofde en dat zijn overlijden tevens het einde markeert van een tijdperk vol optimisme. Op oudejaarsdag 2009 is Schillebeeckx begraven. Zou het waar zijn dat met hem de hoop op vernieuwing van de Kerk begraven werd?

By | 2017-05-04T14:44:40+00:00 januari 10th, 2010|nieuwsblad|0 Comments

Leave A Comment