Doodlopende weg

//Doodlopende weg

Doodlopende weg

We gebruiken graag het beeld van ‘Gods volk onderweg’. Niet duidelijker dan op de open parochievergadering 1)  van 31 mei jl.  kon aan de dag treden dat parochie en bisdom met het bestuurlijke en pastoraal-liturgische beleid 2)  op een doodlopende weg zijn geraakt.

De vice-voorzitter van het Titus Brandsma parochiebestuur, de heer Jack Peerlings, zou, zoals in het parochieblad aangekondigd, een toelichting geven over het beleid van het bestuur t.a.v. het pastoraal-liturgisch beleidsplan van het bisdom en zijn beleid t.a.v. de vitaliteit van de geloofsgemeenschappen. Maar het bestuur bleek helemaal nog geen beleid te hebben, althans niet anders of meer dan hij al had gemeld in het parochieblad van mei jl. Ik kan me de worsteling van het bestuur en van het team van personen dat het bijstaat, wel indenken. Want waar het bisdom mee komt – Wageningen als eucharistisch centrum, waar elke zondag eucharistie wordt gevierd en ingrijpende restricties in de vieringen in de Goede Week – biedt geen oplossing voor de problemen waarvoor de parochie als geheel en de lokale geloofsgemeenschappen ieder voor zich, zich gesteld zien. Het gaat zelfs in tegen het streven van het bestuur naar vitale en zelfredzame lokale geloofsgemeenschappen, waar dat haalbaar is.

Dit laatste, dit streven naar vitale en zelfredzame lokale geloofsgemeenschappen, wordt in de verschillende lokale geloofsgemeenschappen breed gedragen door bestuurders, lokatieraden, pastores, pastoraatsgroepen en gelovigen. Wat is dan het probleem?  zou je zeggen. Juist, Peerlings zei het zelf al: “de nota (pastoraal-liturgisch beleid…TM) ademt ook verder de geest van centralisatie”. Of om het wat concreter te zeggen, het bestuur van de Kerk, en daar bedoel ik ook ‘Rome” mee, wil – een proces dat al jaren aan de gang is – terug naar de oude situatie, naar de tijden van vóór het Tweede Vaticaans Concilie, naar centraal gezag, strakke hiërarchie en verstarde dogmatiek met de priester hoog verheven boven de leken-gelovigen. En niets van democratie, van gelijkheid van alle mensen, in het bijzonder  van man en vrouw, van mede verantwoordelijkheid voor de vervulling van het koninkrijk Gods op onze aarde en van verantwoordelijkheid voor het eigen geweten. Niets ook van oecumene en van openheid naar de wereld, die al begint op de stoep van onze kerk.

In dit klimaat wil het bestuur  beleid formuleren “zonder – zoals Peerlings het ons uitlegde – confrontatie met het bisdom”. Beleid, zoals hij zei, dat acceptabel zou moeten zijn voor de bisschop, de pastoor en het bestuur. “En voor u” – de mensen die voor hem zaten – vergat hij nog te zeggen, al bedoelde hij dat natuurlijk wel. Een ‘mission impossible’!

Ook in november a.s., wanneer de bisschop op de Maliebaan bij een etentje en een glas ‘Chateau-neuf-du-pape’ zal praten met het bestuur over de implementatie van het pastoraal-liturgisch beleid, zal blijken dat het door de bisschop uitgestippelde beleid aan het parochiebestuur geen enkele ruimte biedt en niets anders is dan een dictaat. Zoveel is ons intussen al bekend geworden over hoe de zaken op het bisschoppelijke paleis aan de Maliebaan gedaan worden, om te vrezen dat daar geen vruchtbaar gesprek gevoerd kan worden. Van het bestuur zal veel diplomatieke vaardigheid gevraagd worden om in collegiale solidariteit zijn ‘non possumus’ 3) te kunnen uitspreken.

 

In het bestuur van de parochie neemt de pastoor een bijzondere plaats in. Door een unieke, alleen in Nederland geldende, van het kerkelijk wetboek afwijkende, regeling is de pastoor niet de eenhoofdige bestuurder van een parochie, maar maakt hij als voorzitter deel uit van een collegiaal parochiebestuur, zij het dat hij op grond van het kerkelijk recht wel specifieke (extra) bevoegdheden heeft. 4) Daarnaast is de pastoor gehoorzaamheid verschuldigd aan de bisschop. Dat maakt het hem extra lastig als hij het eigenlijk wel met zijn medebestuurders eens is dat de hoofdlijn van het beleid moet zijn het streven naar vitale lokale geloofsgemeenschappen maar het voorgestelde pastoraal-liturgisch beleid hem daartoe niet de mogelijkheid laat. Maar geloven is een gewetenszaak en Thomas van Aquino erkende al de voorrang van het geweten, ook als het dwaalt.

 

Een van de belangrijke oorzaken van deze benarde situatie is dat de bisschop met de aan de parochies opgelegde fusie de verkeerde weg is ingeslagen. Petra Stassen en Ad van der Helm schrijven in hun “Handboek voor parochiebesturen” ( Uitgeverij Abdij van Berne, Heeswijk, 2007,bl.24) “Een parochie is sinds het Tweede Vaticaans Concilie primair te verstaan als een gemeenschap van christengelovigen. Deze gedachte wordt ook in het Wetboek van kerkelijk recht verwoord. Daarvóór was de parochie vooral het werkgebied van de pastoor, waarbij het territorium en het kerkgebouw onmisbare elementen waren. Er is hier geen sprake van een subtiele verschuiving, er is sprake van een principieel andere benadering die in elk geval uitdrukt dat een parochie vooral en met name een gemeenschap van mensen is, vóórdat aangegeven wordt wie over de gemeenschap de leiding heeft.”  Door de fusie van parochies, zoals die heeft plaats gevonden, wordt precies datgene gedaan waarvan het concilie afstand  wilde nemen: de parochie maken tot het werkgebied van de pastoor. Het gaat niet om het werkgebied van de pastoor, het gaat juist om de gemeenschap van mensen: mensen die op elkaar betrokken zijn, die elkaar kennen, elkaar ontmoeten, die de lusten en lasten van het leven met elkaar delen. Het is juist het besef van de nabije  gemeenschap die de christengelovige  zijn verantwoordelijkheid doet voelen zijn ‘priesterlijke’ bijdrage te leveren aan het uitvoeren van de zending die God aan de Kerk ter vervulling in de wereld toevertrouwd heeft. 5) Verantwoordelijkheid impliceert een mate van vrijheid. Daaraan structuur geven is de bedoeling van mijn initiatief om te komen tot de oprichting van een stichting en/of een vereniging “Stichting of Vereniging Katholieke Geloofsgemeenschap MVR” en waarover ik reeds in meerdere artikelen in dit blad heb geschreven. 6)
Het is nog niet te laat om om te keren, al is het einde van de doodlopende weg al in zicht en het al een beetje naar zwavel begint te ruiken. 7)

 

Timo Harmsen, Pinksteren 2011

 

1) Het verslag van deze vergadering vindt u elders in dit maandblad.

2) Zie “Het pastoraal-liturgisch beleid in de parochies van het Aartsbisdom Utrecht” op de website www.rkkerkbennekom.nl onder het kopje ‘Documenten’.

3) NON POSSUMUS, latijn voor ‘wij kunnen niet’; een wijze van zeggen van paus Clemens VII (1523-1534) in antwoord op het verzoek van koning Hendrik VIII, koning van Engeland, om ontbinding van zijn huwelijk met Catharina van Aragon; in het algemeen in gebruik bij de rooms katholieke kerk bij weigering op verzoeken van wereldlijke overheden. Hier claim ik dus de wederkerige werking van het ‘non possumus’, zoals Luther zei:”Hier stehe ich; ich kann nicht anders”.

4“In Nederland is het eenhoofdige leiderschap in een parochie genuanceerd doordat het Algemeen Reglement niet uitgaat van adviseurs náást de pastoor maar van een bestuur waarin de pastoor als voorzitter is opgenomen. Op deze wijze maakt de pastoor dus deel uit van een collegiaal bestuur, zij het dat hij op grond van het kerkelijk recht wel specifieke (extra) bevoegdheden heeft”.  (Zie “Handboek voor parochiebesturen” van Petra Stassen en Ad van der Helm, p.26-28) Zie ook mijn artikel “Kerk en Instituut, en een reorganisatie” in het parochieblad van januari/februari 2009 of op  www.relisofie.nl.

5) Canon 204 § 1 CIC: Christengelovigen zijn zij die, door het doopsel in Christus ingelijfd, tot volk van God gemaakt, en aldus aan de priesterlijke, profetische en koninklijke taak van Christus op hun wijze deelachtig, ieder volgens zijn eigen plaats, geroepen worden de zending uit te voeren die God aan de Kerk ter vervulling in de wereld toevertrouwd heeft.

6) zie www.relisofie

7) Salomon Kroonenberg, “Waarom het in de hel naar zwavel stinkt”, Mythologie en geologie van de onderwereld, uitgeverij Atlas, 2011.

By | 2017-05-19T14:42:51+00:00 juli 18th, 2011|dlg|0 Comments

Leave A Comment