Misregels

//Misregels

Misregels

Omdat een pastoraal werker hardop delen van het tafelgebed meegebeden heeft, moet hij worden ontslagen, vindt de aartsbisschop Wim Eijk.

Het gebeurde tijdens een eucharistieviering op Allerzielen 2011 in Mijdrecht/Wilnis. Een pastoraal werker,  Tejo van der Meulen, die de in de viering voorgaande priester, pastoor Griffioen,  assisteerde, las het evangelie voor, hield de preek en bad een deel van het eucharistisch gebed hardop mee. Volgens de kerkelijke voorschiften mag een pastoraal werker dat allemaal niet. Dat weten we natuurlijk wel, maar ik denk dat 99% van de kerkgangers zich daar niet aan stoort.  Zo zou het tenminste in onze Bennekomse kerk zijn. In het algemeen interesseert het de katholieken in Nederland absoluut niet wie er precies in de liturgie voorgaat, pr of pw.  In Mijdrecht  waren er helaas  een paar scherpslijpers onder de aanwezigen die het nodig vonden bij de bisschop te verklikken dat de regels werden overtreden. Toen kwam de zaak aan het rollen.  De bisschop nam zijn maatregelen:  1. gaf de pastoor een berisping omdat hij had toegestaan dat de pastoraal werker meer deed dan hij mocht; 2. trok de zending van de pastoraal werker in en 3. gaf aan het kerkbestuur de opdracht om hem te ontslaan. Want zo is het in het kerkelijk recht geregeld: de pastoor staat rechtstreeks onder het kerkelijk gezag van de bisschop; de pastoraal werker is in dienst  van de parochie, het parochiebestuur.  Zijn arbeidsverhouding wordt enerzijds geregeerd door het Nederlandse arbeidsrecht, anderzijds is er het kerkelijk recht dat de inhoudelijke kant van het werk bepaalt, maar  ook  voorwaardenscheppend is: de geldigheid van de arbeidsovereenkomst is afhankelijk van de goedkeuring door de bisschop. [i])
Opmerkelijk is en het voelt ook aan als een onrechtvaardigheid, dat de pastoor die de eindverantwoordelijkheid draagt voor de liturgie en die, gezien de omstandigheden waaronder de geïncrimineerde handelingen werden gepleegd, eigenlijk mededader is, ‘slechts’ een berisping krijgt, terwijl degene die onder zijn verantwoordelijkheid handelt wordt gestraft met ontslag. Dit is nu typisch het gevolg van het kerkelijke hiërarchieke systeem, waarin de clerus alles en de leek niets is.
Opmerkelijk is ook het feit dat een paar aanwezigen aan de bisschop meldden dat er regels werden overtreden.  Als dat parochianen waren is hun gedrag des te laakbaarder: verraders van de tolerantie en schenders van de solidariteit die parochianen aan elkaar bindt.

Sedert Vaticanum II kunnen ook daartoe geschikte leken aangesteld worden voor het vervullen van kerkelijke ambten en taken, de zogenaamde pastoraal werkers en werksters. Ze mogen van alles: parochiecatechese, parochieel  opbouwwerk, voorbereidend en uitvoerend liturgisch werk, pastorale begeleiding. Maar op het gebied van de liturgie en  het bedienen van de sacramenten  worden ze kort gehouden.  [ii])
Zij mogen in een eucharistieviering niet het evangelie voorlezen,  niet preken en niet het eucharistisch gebed uitspreken.  Preken heet daarom in een andere viering dan een eucharistieviering ‘het houden van een overweging’, al lijkt het dat de ‘overweging’ in het algemeen de ‘preek’ al vervangen heeft.  Pastoraal werk(st)ers  hebben een volledige theologische  opleiding en pastorale training ontvangen, vergelijkbaar met die van een priester. Dat zij geen priester zijn heeft doorgaans geen andere reden dan dat zij gehuwd zijn of vrouw.

De pastoraal werker in kwestie heeft de kerkelijke voorschriften overtreden. Strikt juridisch geredeneerd voert bisschop Eijk de regels uit.  Maar of dat moet leiden tot ontslag is nog maar de vraag. De bisschop neemt het wel heel nauw op, alsof het een misdrijf is, waardoor hij uit het ambt moet worden gezet. Dat valt niet te begrijpen. En het parochiebestuur in kwestie begrijpt het ook niet, maar is verslagen en uitermate teleurgesteld. Het wil nochtans formeel in gesprek blijven met het bisdom en kiest niet voor escalatie.[iii])
Wat valt er voor het parochiebestuur nog te hopen? Kan de bisschop nog terug; zich milder tonen?  Een eventueel vervolgberoep op de Congregatie voor de Clerus , van welke congregatie  ‘de instructie over enige vragen betreffende de medewerking van lekengelovigen aan het dienstwerk van de priesters’  afkomstig is, zou dan de oplossing moeten brengen?

De arbeidsverhouding van de pastoraal werker wordt, zoals gezegd, geregeerd door het Nederlandse arbeidsrecht.  Dit opent in principe de mogelijkheid het geschil over zijn ontslag ook bij de Nederlandse rechter aanhangig te maken. Het is hier niet de plaats en de tijd, noch mijn competentie daar verder op in te gaan.

Al jaren lang wordt ervaren dat het schemergebied waarin onze pastoraal werk (st)ers moeten functioneren,  naar beide  kanten spanningen oproept . Naar de kant van de bisschop  – hier tevens als metafoor voor de kerkelijke leiding in het algemeen – en naar de kant van de gelovigen.  De bisschop wil geen vervaging van de in kerkelijke instructies[iv] vastgelegde grens tussen het priesterschap en de functie van pastoraal werker. De gelovigen,  die zich goed kunnen voorstellen dat pastoraal werk(st)er  zich als priesters zouden willen gedragen, vragen meer van ze dan ze kunnen geven  zonder bedoelde grens te overschrijden.  Verder willen  de  gelovigen met name niet het onderscheid maken tussen gehuwd en ongehuwd en tussen man en vrouw.[v]) Ik vrees dat wij als gewone gelovigen te weinig meevoelen hoe verschrikkelijk frustrerend het is als je beperkt wordt in de uitoefening van een taak waartoe je je geroepen voelt en intussen  de kerk aan een hevige bloedarmoede ziet dood bloeden.

Er is geen andere oplossing dan dat de kerk zich bevrijdt uit de spagaat waarin zij zich zelf gemanoeuvreerd heeft: de spagaat tussen de visie op de priester en het priesterschap en de visie op de eucharistie.  De priester als een boven de mensen verheven persoon en de eucharistie als offer. In het bijzonder de vorige paus Johannes Paulus II heeft de verhevenheid van de priester benadrukt en hem op een bovenmenselijk voetstuk geplaatst, omgeven met de glans van het celibaat. Alleen hij is waardig de eucharistie te voltrekken als de offeraar tussen het volk Gods en zijn Heer.    Een orthodoxie die wij, het volk Gods, niet meer in die mate kunnen meebeleven.  Beter verstaanbaar is de eucharistie als het maal van de verbondenheid, met Jezus, met elkaar, de mensen  die ons nabij zijn en met de wereld(kerk). Zei pastoor ten Have in zijn overweging in de Nieuwjaars vesper  van 27 januari jl niet dat het Koninkrijk Gods een werkwoord is en troostte hij ons niet met de hoop dat na sombere tijden de goede tijden altijd weer terugkeren, als in een golfbeweging? Maar terugkeer houdt verandering in. De orthodoxie is altijd al in beweging in de kerk. Wat aan de basis niet meer kan worden meebeleefd zal moeten worden veranderd. Al zal daar een nieuw concilie voor nodig zijn.

 

[i] ) Wie  zich verder in de materie zou willen verdiepen  kan ik verwijzen naar de afstudeerscriptie (2004) van F.W.Heyman, juridisch medewerker van het aartsbisdom. http://www.kerkrecht.nl/main.asp?pagetype=onderdeel&item=66&subitem=1921&page=

[ii] ) Het zogenaamde doopverlof, in incidentele gevallen, van een pastoraal werker is al zeer uitzonderlijk. Wij noemen onze pastoraal werkers ‘pastor’. Strict genomen is die titel ook voorbehouden aan gewijde ambtsdragers.

[iii] ) Zie de “Mededeling van het parochiebestuur”  aan alle parochianen van de St. Jan de Doperparochie op de website:
http://www.stjandedoper-vechtenvenen.nl/nieuws/Algemeen/2012/1/23/Mededeling_parochiebestuur

[iv] ) De instructie “Meewerken in het pastoraat” zie:http://www.rorate.com/kerkrecht/kr_show.php?id=80

[v] ) Het wordt zo langzamerhand tijd eens te gaan onderzoeken of de ontwikkelingen op het gebied van de mensenrechten er niet toe leiden te stellen dat de vrijheid van godsdienst niet langer gaat boven alles en met name niet boven het gelijkheidsbeginsel: artikel 1 van de grondwet: ” Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.”

By | 2017-05-02T15:07:32+00:00 januari 29th, 2012|nieuwsblad|0 Comments

Leave A Comment