Volk van God

//Volk van God

Volk van God

Een kerk van het volk Gods
In het bekende interview [1]) van Antonio Spadaro s.j. met paus Franciscus zegt deze, sprekend over ‘meevoelen met de kerk’: ”Het beeld van de kerk dat me bevalt, is dat van het heilige gelovige volk van God. Het is een definitie die ik vaak gebruik; het is overigens die van  Lumen gentium , nummer 12[2])” [3]). Dat klinkt mij, ons, als muziek in de oren. Het maakt de verwachtingen weer levend die het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) vijftig jaar geleden bij ons had gewekt, maar  die sedert de 70er jaren van de vorige eeuw weer danig waren gedoofd, al is een sprankje hoop ons altijd bijgebleven.

De kerk als het’ Volk van God’ was dé vernieuwing, waar we op zaten te wachten. Misschien niet zo letterlijk als ik het hier opschrijf. Maar wel was vrij algemeen het gevoel  dat de institutionele, hiërarchische en klerikale structuur van de kerk, misschien passend in het massale en massieve katholicisme van de negentiende eeuw, niet meer paste in de naoorlogse wereld van de twintigste eeuw. Met het door hem bijeen geroepen concilie beoogde paus Johannes XXIII de kerk voor de nieuw aangebroken tijd gereed te maken. In een cultuur van toegenomen zelfbewustheid en mondigheid kon een kerk, waarin uitsluitend clerici – bisschoppen en priesters – de dienst uitmaken en waarin clerici en het gelovige volk zorgvuldig uit elkaar gehouden worden, niet langer haar missionaire roeping  vervullen. De verandering die het concilie zou brengen  was niet minder dan een omwenteling.

Het concilie
In het begin van het concilie kwam een belangrijk verschil van opvatting over de kerk aan het licht[4]).In het voorliggende document ‘Over de Kerk’  werd door de vergaderende bisschoppen een wijziging aangebracht in de ordening van de hoofdstukken. Dat gebeurde om een nieuw hoofdstuk in te kunnen lassen, waarvan de titel luidde ‘Het volk Gods’. Pas daarna zou dan de hiërarchie (paus en bisschoppen)  uitdrukkelijk aan bod komen.

Het concilie typeerde de kerk als het ‘volk Gods’. Alle mensen zijn geroepen bij het volk van God te horen. Alle mensen, niet alleen gelovige katholieken, of anderen die in Christus of in God  geloven; alle mensen zonder uitzondering zijn door Gods genade tot het heil geroepen. Het volk Gods is dus een ‘samen’ van alle mensen. Dit doorbreekt het klerikalisme in de rooms-katholieke kerk, waarin van ouds de clerus de dienst uitmaakt.
‘Volk Gods’ duidt op een gemeenschap van gelijken; op een saamhorigheid van alle gelovigen die aan de innerlijke organisatorische structuur van die gemeenschap voorafgaat. Anders dan voorheen, toen werd gedacht dat gezag ‘van boven’ kwam, berust nu het gezag op de overdracht van rechten door de bevolking  aan de leiding.

Hiermee “was duidelijk geworden dat de kerk niet allereerst een hiërarchische organisatie is, die van bovenaf door paus en bisschoppen wordt opgebouwd. Nee, de kerk is veeleer het door de eeuwen heen pelgrimerende Godsvolk in zijn geheel. In dat volk functioneert een grote verscheidenheid aan geestesgaven. Door die gaven te onderkennen en te waarderen ontstond in de loop  van de jaren een organische geloofsgemeenschap.[…] Naargelang de lokale behoeften van die gemeenschap verschilde ook het raamwerk van officiële functies.[5])

Illusie vergaan
Maar helaas, de concilievaders verzuimden hun  vernieuwende visie op kerk en hiërarchie in nieuwe kerkelijke wetgeving neer te leggen. Zij vertrouwden er waarschijnlijk op dat de centrale leiding, de machtige mannen van de Romeinse curie, zelf nieuwe regels zou maken[6]). Dat is niet gebeurd. In het nieuwe kerkelijk wetboek van 1983 uitgevaardigd door paus Johannes Paulus II bleef het bestuur onverminderd centralistisch en werd de verantwoordelijkheid in en voor de kerk op geen enkele wijze met de gewone gelovigen gedeeld.

Een nieuwe dageraad ?
De eerste bestuursdaad van paus Franciscus was de benoeming van een college van acht kardinalen om hem te adviseren over de hervorming van de Romeinse curie. Zoveel is al van de plannen naar buiten gebleken dat die hervorming diepgaand  zal zijn. De curie zal inspirerend zijn en de paus en de bisschoppen (bisdommen) dienend  in plaats van controlerend. De curie zal minder Romeins (Italiaans) en meer internationaal zijn; zal haar functies meer overdragen aan diocesane bisschoppen.  Ook wil de paus vrouwen graag  een grotere rol laten spelen in het besluitvormingsproces en hiermee zal rekening worden gehouden bij bijvoorbeeld de hervorming van het Staatssecretariaat van de Heilige Stoel, waarvan de naam waarschijnlijk zal gaan veranderen in “pauselijk secretariaat”.[7])

Geduld en Moed
Het zal nog tijd en moeite kosten om de beoogde hervormingen te voltooien. Er zal verzet zijn van een Romeinse lobby waarop de paus bij andere gelegenheden duidde. [8]) Er zullen nieuwe bisschoppen benoemd moeten worden. Kwesties  betreffende het kerkelijk ambt vragen om een antwoord.  Laten wij ons intussen er van bewust blijven dat wij als lokale geloofsgemeenschap ook helemaal kerk zijn, al zijn we dan niet de hele kerk. Met de hele kerk willen we verbonden blijven. Maar die kerk is ook van ons.
(Wordt vervolgd)

 

[1]) http://www.streventijdschrift.be/InterviewPausSpadaro.pdf

[2] ) http://www.rkdocumenten.nl/rkdocs/index.php?mi=600&doc=617&al=12

[3] ) In mijn vorige artikel “Franciscus en een parochiedag” citeerde ik reeds uitvoerig deze passage ‘meevoelen met de kerk’.

[4] ) Zie over dit onderwerp “Kerk en ambt, onderweg  naar een kerk met toekomst”, de bekende brochure uit 2007 van de Nederlandse dominicanen en voorst een tweetal artikelen van Henk Witte “Het ‘wie’ van het volk van God” en “De universele kerk en de lokale kerken” in de bundel: “Visioenen van het Tweede Vaticaans Concilie”, Uitgeverij Abdij van Berne – Heeswijk – 2012

[5] ) Citaat uit de in de vorige noot genoemde brochure.

[6] ) Zie de ‘Mariënburg’ brochure “Afscheid van het Concilie”, van dr. André Lascaris O.P.

[7] ) http://www.rorate.com/vnieuws/index.php/74534-de-hervorming-van-de-romeinse-curie-zal-diepgaand-zijn

[8] ) http://www.nrc.nl/nieuws/2013/06/12/paus-franciscus-bevestigt-dat-er-in-het-vaticaan-een-homolobby-is/;
http://www.trouw.nl/tr/nl/4716/Christendom/article/detail/3458882/2013/06/14/De-geheime-Vaticaanse-homolobby-is-niet-wat-ze-lijkt.dhtml

By | 2017-04-14T14:25:43+00:00 november 18th, 2013|nieuwsblad|0 Comments

Leave A Comment