Wat kan de katholieke kerk redden?

//Wat kan de katholieke kerk redden?

Wat kan de katholieke kerk redden?

“Is het een gewone crisis of is de katholieke kerk in Nederland op sterven na dood? Het plan van kardinaal Eijk om in het bisdom Utrecht nog 20 kerken over te houden en 280 kerken te sluiten stuit op fel protest. De katholieken hebben zich verenigd in de groep ‘Bezield Verband’, maar Eijk weigert met de groep in gesprek te gaan. De kardinaal staat met de rug tegen de muur, zegt hij zelf. De kerk heeft nauwelijks inkomsten en miljoenen schadevergoedingen aan slachtoffers van seksueel misbruik in de kerk. De bodem van de kas is in zicht. Zo meteen een gesprek met de kardinaal Wim Eijk, maar eerst een portret van één van die 280 kerken gewikkeld in hun doodstrijd.”
Aldus de inleiding op een item in het programma ‘Nieuwsuur’ van zaterdag 6 juni jl. onder de titel “Wat kan de katholieke kerk redden?” In deze inleiding herkennen we de problematiek omtrent de (dreiging met) sluiting  van onze kerk(en) ook in onze parochie.

Wat kan de katholieke kerk redden? Nou, niet kardinaal Eijk, zou ik zeggen, althans niet zolang hij de uitvoering van zijn pastoraal liturgisch beleidsplan op de strikte en overhaaste wijze blijft voortzetten, ten gevolge waarvan kerken van vitale en financieel gezonde geloofsgemeenschappen gesloten gaan worden en met het sluiten van de kerken de daarin levende geloofsgemeenschappen verdwijnen.  Als voorbeeld daarvan toonde de Nieuwsuur-uitzending de Andreuskerk in Brummen. Misschien waren de daarbij getoonde beelden van een klein groepje mensen tijdens een liturgische bijeenkomst in een overigens grote, maar lege, kerk  wel wat misleidend. De uitzending maakte in ieder geval wel duidelijk dat de geloofsgemeenschap van Brummen sprankelt van leven en dat het haar ernst is met haar verzet tegen deze gang van zaken. Nadat haar bezwaarschrift  tegen het bisschoppelijke decreet de kerk aan de goddelijke eredienst te onttrekken door de bisschop, kardinaal Eijk was afgewezen, heeft zij dd. 7 april 2015 beroep aangetekend bij de “Congregatie voor de Clerus”, een van de negen congregaties van de Vaticaanse Curie.  Misschien wel het krachtigste argument tegen het decreet van de bisschop om de Andreaskerk aan de eredienst te onttrekken is dat de Andreaskerk aan de eredienst is onttrokken omdat zich een goede gelegenheid voordeed de kerk te verkopen. Dat zou een versterking van de kas van de parochie, c.q. het bisdom opleveren, maar tevens de geloofsgemeenschap op oneigenlijke gronden van haar rechten op een eigen kerk beroven.  Met de geloofsgemeenschap van Brummen wachten we in spanning de uitspraak af. Van de desbetreffende processtukken kunt u kennisnemen op de website van Bezield Verband: http://www.bezieldverbandutrecht.nl/index.php/kerk-juridisch/documenten-bezwaar-beroep.

Was het op zich zelf al opmerkelijk dat kardinaal Eijk aan Nieuwsuur een interview toestond,  – eerder had hij zelf  zijn medebisschoppen aangeraden de pers zo veel mogelijk te mijden – voor wie de uitzending gezien heeft moet de conclusie zijn dat het interview beter niet gehouden had kunnen worden. Het heeft de zaak van de kerk niet bevorderd, noch zijn persoonlijk  imago. Ik herinner me de tijden waarin ik, met de hele katholieke gemeenschap, trots was op onze bisschop, zoals in de oorlogsjaren  op aartsbisschop, later kardinaal de Jong, hoe krachtig hij zich verzette tegen de joden vervolging, of tijdens en kort na de jaren van het Tweede Vaticaans Concilie op kardinaal Alfrink, hoe hij voortvarend leiding gaf aan het pastoraal concilie in Noordwijkerhout in de jaren 1969-1970, de transitiejaren van de katholieke kerk in Nederland, toen de bisschoppen van Nederland spraken met en luisterden naar hun gelovigen. Maar de transitie naar een kerk die in de moderne wereld verstaan zou kunnen worden, zoals de inmiddels heilige paus Johannes XXIII met zijn Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) had bedoeld, werd door een conservatief  en restauratief ‘Rome’ wreed verstoord. Bisschoppen die zich hadden beijverd de vernieuwingen van het concilie in de kerk van Nederland te implementeren, werden opgevolgd door bisschoppen die de restauratieve koers van de pausen sedert Johannes XXIII waren toegedaan. De leegloop van de kerk zette zich in beweging; priesters, die de verwachtingen die zij bij hun aantreden koesterden niet zagen vervuld, traden massaal uit. Lege kerken, met als logisch gevolg, lege kassen.

Het hoofdonderwerp van het gesprek dat ‘Nieuwsuur’-presentator Twan Huys in het bisschoppelijk paleis in Utrecht met kardinaal Eijk had  was dan ook ‘wat zijn de oorzaken van de leegloop van de kerken’. “Een gewone crisis of is de katholieke kerk op sterven na dood?”, vroeg Nieuwsuur zich af.
“Welke verantwoordelijkheid heeft de katholieke kerk zelf en u als leider voor het leeglopen van de kerk. De externe omstandigheden heeft u beschreven, maar wat is de oorzaak binnen uw eigen organisatie?”, vroeg de interviewer Twan Huys. Eijk: “Mij lijkt dat de cultuur de belangrijkste factor is en daar kun je moeilijk tegen op. Het is gewoon moeilijk om de boodschap over te dragen, de mensen staan er weinig voor open.”
Wat verstaat Eijk hier onder cultuur? Vlucht hij hier eigenlijk niet weg achter de materialistische en individualistische  westerse cultuur zonder acht te slaan op de eigen gebreken van een kerkelijke cultuur met haar autocratische bestuursstructuur en exclusieve waarheidsclaim op geloof en moraal? Zonder hervorming van haar eigen cultuur zal de kerk er inderdaad niet in slagen haar boodschap aan de wereld over te dragen.

In september 2012 overleed op 85 jarige leeftijd Kardinaal Carlo Martini, voormalig aartsbisschop van Milaan. Enkele uren daarna  publiceerde het dagblad ‘Corriere della Sera’ het interview dat Martini kort voor zijn overlijden had gegeven en waarvan insiders wisten dat hij wenste dat het gepubliceerd zou worden. In dat interview verweet hij de kerk en impliciet haar toenmalige leiders 200 jaar achter te lopen;  de ‘Verlichting’ nog te moeten door maken, als het ware. Martini behoorde duidelijk tot de ‘liberale’ vleugel van de kerkelijke hiërarchie. De kerkelijke cultuur is verouderd, stelde hij. Onze kerken zijn groot, maar leeg en de bureaucratie heeft de kerk in zijn greep. Onze rituelen en gewaden zijn pompeus. De kerk moet haar fouten toegeven en een radicale ommekeer maken, te beginnen bij de paus en de bisschoppen. Kardinaal Martini was ook voor het toestaan van het gebruik van condooms in bepaalde omstandigheden ter voorkoming van de overdracht van het HIV-virus. Hij wilde ook dat de kerk haar standpunten met betrekking tot homoseksualiteit en homorelaties en echtscheiding zou heroverwegen, alsook zou onderzoeken wat in de 21e eeuw een gezin vormt.

Bij de pausverkiezing van 2005 werd Carlo Martini genoemd als de mogelijke nieuwe paus. Zijn kansen vielen echter weg toen hij bekend maakte dat hij leed aan een zeldzame vorm van Parkinson.  In plaats van mogelijk Carlo Maria Martini werd Joseph Ratzinger tot paus gekozen, de ultieme tegenpool van Martini. Maar de Geest waait waar hij wil. Op 13 maart 2013  trad Franciscus als nieuwe paus aan. Met zijn nieuwe stijl van optreden, zijn hervormingen van de curie, de synode over gezin en seksualiteit en meer heeft hij als het ware met de uitvoering van het programma van Martini al een begin gemaakt.
Een licht gloort aan den einder.

By | 2017-04-14T14:07:12+00:00 juni 16th, 2015|nieuwsblad|0 Comments

Leave A Comment